Taşınan hücre neden ilk gün çalışmaz?
Sökmek işin kolay kısmıdır; sorunlar yeni yerde çıkar: etiketlenmeden kesilen kablolar, son değişiklikleri içermeyen bir program yedeği, pili bittiği için konum bilgisini kaybeden bir robot. Zemin farklı kottadır, robot ile fikstür arasındaki konum ilişkisi birkaç milimetre değişmiştir ve programdaki noktalar artık parçaya denk gelmez.
Bir de belge sorunu vardır. Hücreyi kuran firma çoktan ortadan kalkmıştır, elektrik projesi güncel değildir. Birkaç günde bitmesi gereken iş haftalarca süren bir yeniden devreye almaya dönüşür.
Taşıma adım adım
- Keşif ve belgeleme: Hücreyi çalışırken görür ve fotoğraflarız. Mevcut çizimleri ve elektrik projesini kontrol eder, eksikleri tamamlarız. Robot programlarının, robot ayarlarının (emniyet ayarları dâhil), PLC ve operatör paneli projelerinin yedeğini alırız. Taşımadan önce bir referans parça üretip ölçülerini kaydederiz.
- Söküm ve etiketleme: Her kablo ve hortum iki ucundan etiketlenir. Robot, üreticisinin tarif ettiği taşıma pozisyonuna alınır. Bağlantı elemanları ve küçük parçalar hücre bazında paketlenir.
- Taşıma: Kaldırma noktaları ve taşıma aparatları üreticinin talimatına göre kullanılır. Kontrol kabini darbeye ve neme karşı korunur.
- Yeniden montaj: Zeminin taşıma kapasitesi ve beton kalınlığı kontrol edilir, robot ve fikstür terazilenip ankrajlanır.
- Kalibrasyon: Robot eksenleri kalibre edilir (mastering) ya da tur sayaçları güncellenir. Torç ya da tutucu ucunun konumu (TCP) doğrulanır, fikstür referansları yeniden ölçülür ve gerekiyorsa program noktaları düzeltilir.
- Emniyet kontrolü: Risk değerlendirmesi yeni yerleşime göre güncellenir. Emniyet mesafeleri, kapı kilitleri, ışık perdeleri ve acil stop zinciri tek tek test edilir.
- Yeniden devreye alma ve kabul: Yeni yerde üretilen parça referans parçayla karşılaştırılır, çevrim süresi ölçülür ve hücre üretime geri verilir.
Bir sınırı da söyleyelim: taşıma, hücrenin eski sorunlarını çözmez. Eski yerinde dikişi kaçıran bir hücre yeni yerinde de kaçırır. Keşifte bu sorunları not eder, taşımayla birlikte çözülmesini isteyip istemediğinizi konuşuruz.
Taşımadan sonra risk değerlendirmesi neden yenilenir?
Bir robot hücresinin emniyeti kurulduğu yere bağlıdır: yanındaki makinelere, yürüme yollarına, forkliftin geçtiği koridora, operatörün durduğu yere. Hücre aynen kurulsa bile bunlar değişir. İş sağlığı ve güvenliği mevzuatı da bu yüzden işyeri taşındığında ya da kullanılan ekipman değiştiğinde risk değerlendirmesinin yenilenmesini ister.
Taşımayla birlikte hücrede değişiklik de yapılıyorsa konu bir adım öteye geçer. Hücrenin kendi yerleşiminin değişmesi, farklı bir robot, yeni koruma ya da kontrol kabini değişikliği, makine mevzuatına göre önemli değişiklik (substantial modification) sayılabilir. Değişiklik yeni bir tehlike doğuruyor ya da mevcut riski artırıyorsa, değişikliği yapan taraf makinenin imalatçısı gibi değerlendirilir ve imalatçının yükümlülüklerini üstlenir: risk değerlendirmesi, teknik dosya ve uygunluk beyanı.
Türkiye'de makine emniyeti, AB Makine Direktifi'yle uyumlu Makina Emniyeti Yönetmeliği (2006/42/AT) ile düzenlenir. AB'de ise 20 Ocak 2027'den itibaren direktifin yerine Makine Yönetmeliği (AB) 2023/1230 uygulanacak. Bu yönetmelik önemli değişikliği açıkça tanımlıyor ve değişikliği yapanı imalatçı sayıyor. Bu tarih, hücresi AB'deki bir tesise gidecek ya da AB'ye makine satan üreticiler için önemlidir. Taşımanızın hangi kapsama girdiğini, taşımadan önce risk değerlendirmesiyle birlikte netleştiririz.
Taşırken yenilemek
Hücre zaten sökülmüş, kablolar açılmış ve üretim zaten durmuşsa, ertelenmiş yenilemeler için bundan daha iyi bir zaman yoktur. Taşımayla birlikte şunları da yapabiliriz:
- Robot kolunun (manipülatör) değiştirilmesi
- Eskiyen kontrol kabininin yeni nesil bir kabinle değiştirilmesi
- Hücreye ikinci el robot entegrasyonu
- Yeniden kurulumdan önce robot bakımı: redüktör yağı, yedek pil, kablo paketi
Yenileme taşıma süresini uzatır. Kontrolcü nesli değişiyorsa robot programları yeni robot kontrolcüsüne uyarlanır; bu basit bir kopyalama işi değildir. Hücrede eski bir PLC varsa PLC modernizasyonu da aynı plana alınabilir.
Duruş penceresini planlamak
Taşımalar çoğu zaman bayram, yıl sonu ya da yaz tatili duruşuna sığdırılır. İşin bu pencereye sığıp sığmayacağı, duruştan önce yapılanlara bağlıdır. Keşif, yedekler ve yeni parçaların imalatı duruştan önce biter. Yeni yerde zemin, enerji, basınçlı hava ve kablo kanalları hazırsa duruşun büyük kısmı söküm, montaj ve devreye almaya ayrılır. Taşıma süresince ihtiyaç duyacağınız parçaları önceden üretip stoklamanızı öneririz.
Sık sorulan sorular
Hücreyi başka bir firma kurduysa taşıyabilir misiniz? Evet. Taşımadan önce hücreyi zaten belgelediğimiz için kurulumu kimin yaptığı belirleyici değildir. Bizim için belirleyici olan, robotun markası ve kontrolcü neslidir.