Hangi arızalarda bizi ararlar?
PLC arıza çağrılarının çoğu birkaç tanıdık senaryodan birine uyar:
- Makine alarm verip durdu: Operatör panelinde bir mesaj var, ama kimse ne anlama geldiğini ya da neyin değiştiğini bilmiyor.
- Elektrik kesintisinden sonra program silindi: Bazı eski PLC'ler, örneğin hafıza kartı olmayan eski S7-300 CPU'ları ve S5'ler, programı pil destekli bellekte tutar. Program kalıcı bir hafıza modülünde değilse, pil bittikten sonra elektrik kesildiğinde program da silinir. CPU'daki pil arıza ışığı çoğu zaman aylardır yanmaktadır.
- Operatör paneli açılmıyor: Ekran karanlık, dokunmatik tepki vermiyor ya da panel açılışta takılıyor.
- Haberleşme koptu: PLC ile sürücüler, uzak giriş/çıkış istasyonları, operatör paneli ya da SCADA arasında bağlantı yok. PROFIBUS'ta bir konnektör, PROFINET'te bir switch ya da kablo, hatta tek bir sonlandırma direnci bütün hattı durdurabilir.
- Sensör ya da giriş/çıkış kartı arızası: Makine bir sinyal beklediği için ilerlemiyor. Sorun sensörde mi, kabloda mı, kartta mı?
- Yeni ürün için program değişikliği: Makine çalışıyor, ama yeni bir ürün ya da kalıp için programın değişmesi gerekiyor ve programı yazan kişi artık yok.
Arıza servisinde ne yapıyoruz?
- Arıza tespiti: CPU'nun tanı arabelleğini (diagnostic buffer) okur, programı online izler ve arızanın programda mı, sahadaki bir cihazda mı, haberleşmede mi olduğunu buluruz.
- Program kurtarma: Programı yedekten geri yükleriz. Yedek yoksa ya da eksikse, PLC'den okunabilen programı ve elimizdeki bilgileri kullanarak makineyi yeniden çalıştırmaya çalışırız.
- Donanım değişimi: Arızalı CPU, giriş/çıkış kartı, güç kaynağı ya da panel değiştirilir; yeni parçaya program ve ayarlar yüklenir.
- Haberleşme sorunları: PROFIBUS ve PROFINET ağlarında kablo, konnektör, adres ve yapılandırma kontrolü.
- Program değişiklikleri: Yeni ürün, yeni sensör ya da yeni bir emniyet koşulu için program ve panel ekranı değişiklikleri.
Siemens iş ortağı olarak ağırlıklı olarak SIMATIC ailesiyle çalışıyoruz. Müdahale süresini ve hizmet bölgesini servis anlaşmasında yazılı olarak belirtiriz.
Arızadan önce yapılacak en önemli iş: yedek
PLC arızalarındaki en uzun duruşlar donanımın kendisinden değil, programın kaybolmasından kaynaklanır. Arızadan önce şunları kontrol edin:
- Proje dosyalarının yedeği var mı? Yalnızca PLC'nin içindeki program değil, açıklamaları ve sembol isimleriyle birlikte bilgisayardaki proje dosyası da yedeklenmelidir. Eski sistemlerde PLC'den okunan program çoğu zaman bu açıklamalar olmadan gelir ve okunması zorlaşır.
- Yedek nerede duruyor? İşten ayrılmış bir teknisyenin dizüstü bilgisayarındaki kopya yedek sayılmaz. Yedek, şirketin kendi sunucusunda ya da bakım arşivinde, makine adı ve tarihle birlikte saklanmalıdır.
- Operatör paneli ve sürücü ayarları da yedekli mi? Panel projesi ve sürücü parametreleri de programın bir parçasıdır.
- CPU'daki pil arıza ışığı yanıyor mu? Pil destekli belleği olan bir CPU'da bu ışık, program kaybolmadan önceki son uyarıdır.
Bakım anlaşması kapsamında bu yedekleri düzenli alır ve makine bazında arşivleriz.
Aramadan önce hazırlayın
- PLC'nin modeli, örneğin S7-300 CPU 315-2 DP ya da S7-1500 CPU 1516-3 PN/DP
- CPU üzerindeki ışıkların durumu (RUN, STOP, hata ve pil arıza ışıkları) ve bir fotoğrafı
- Operatör panelindeki alarm mesajı, tam metniyle
- Arızadan hemen önce ne oldu: elektrik kesintisi, bir parça değişimi, bir program değişikliği
- Son program yedeğinin nerede olduğu ve hangi yazılımla açıldığı (STEP 7, TIA Portal)
Eski bir PLC'de her arıza bir uyarıdır
SIMATIC S5 uzun süredir üretilmiyor; yedek parçası yalnızca ikinci el piyasasında bulunuyor. SIMATIC S7-300 ve ET 200M ise 1 Ekim 2025'te Siemens'in tip sonlandırma (PM410) aşamasına geçti: yeni proje ve genişleme için alınamıyor, yalnızca yedek parça miktarlarında sunuluyor ve fiyatların artması bekleniyor.
Bu platformlardaki arızalar çoğu zaman giderilebilir. Ama arızalar sıklaşıyorsa ya da bir sonraki parçanın bulunup bulunamayacağı belli değilse, geçişi bir sonraki arızayı beklemeden planlamak gerekir. Bunu PLC modernizasyonu (S5 ve S7-300'den S7-1500'e) sayfasında, ayrıntılarını da S7-300 ve S5 geçiş rehberinde anlattık. Arıza sırasında topladığımız I/O listesi, program yapısı ve saha cihazı bilgileri, modernizasyonun ilk adımını oluşturur.
Sık sorulan sorular
Programı yazan firma artık yok. Yine de destek verebilir misiniz? Evet. Eski makinelerde bu çok sık karşılaşılan bir durumdur. PLC'deki programı okur, makineyi çalıştıran mantığı çıkarır ve arızayı buradan yola çıkarak buluruz. Açıklamasız bir programda bu daha uzun sürer; bu yüzden iş bittiğinde programı belgelenmiş olarak teslim etmeye çalışırız.
Makinenin tamamını yeniden programlamanız gerekir mi? Hayır. Arıza servisinde amaç makineyi en kısa sürede çalıştırmaktır. Kapsamlı değişiklikler ya da makine ve hat otomasyonu ayrı, planlı bir iş olarak ele alınır.