Parçası olmayan PLC, arızayı uzun bir duruşa çevirir
Eski bir PLC yıllarca arıza vermeden çalışabilir. Asıl risk, bozulduğu gün ortaya çıkar. CPU ya da bir giriş/çıkış kartı arızalandığında yerine takılacak parça rafta yoktur. İkinci el piyasadaki parçanın geçmişi bilinmez, fiyatı da her yıl artar.
Çoğu fabrikada ikinci bir sorun vardır: programı yazan kişi yıllar önce ayrılmıştır. Son yedek eski bir programlama cihazındadır ya da hiç yoktur. Elektrik projesi sahada yapılan değişiklikleri göstermez. Arıza anında bu bilgiyi aramak, duruşu saatlerden günlere uzatır.
S5 ve S7-300 için durum ne?
SIMATIC S5 uzun süredir üretilmiyor ve Siemens artık destek vermiyor. Parçalar yalnızca ikinci el piyasada bulunuyor.
SIMATIC S7-300 ve ET 200M daha yeni, ama onların da takvimi işliyor. Siemens bu aileleri 1 Ekim 2025'te PM410 durumuna, yani tip sonlandırma (type discontinuation) aşamasına aldı. Bu tarihten sonra yeni tesis ya da genişleme için sipariş verilemiyor, modüller yalnızca yedek parça miktarlarında temin ediliyor ve fiyatların artması bekleniyor. Siemens'in yerine önerdiği sistem, ET 200MP ve ET 200SP giriş/çıkış sistemleriyle birlikte S7-1500'dür.
Bu, paniğe kapılmayı gerektirmez. Siemens, S7-300/ET 200M ailelerinin 2033'e kadar temin edilebileceğini belirtiyor. Ancak PM410 sonrasında bu temin yeni yatırım için değil, yedek parça içindir. Planlı bir geçiş, arızadan sonra aceleyle yapılan geçişten hem daha ucuz hem daha kısadır.
Geçişte neler değişir?
Modernizasyon yalnızca CPU değişimi değildir. Dört katmanı birlikte ele alırız:
- Program: Mevcut program PLC'den okunur ve TIA Portal'da S7-1500 için yeniden kurulur. S7-300 programları büyük ölçüde aktarılabilir; yine de değişen komutlar ve adresleme nedeniyle blok blok gözden geçirilir. S5 programı ise farklı bir mimaride yazılmıştır. Dönüştürme araçları bir başlangıç noktası verir, ama okunabilir ve bakımı yapılabilir bir S7-1500 programı için gerçek mühendislik gerekir.
- Giriş/çıkışlar ve pano: Her sinyal, saha cihazı ve ağ bağlantısı listelenir. Yeni modüller mevcut panoya yerleştirilir ya da yeni pano tasarlanır.
- Operatör paneli (HMI): Eski panel yeni PLC ile haberleşemiyorsa ya da kendisi de ömrünü tamamladıysa ekranlar yeni panele taşınır.
- Sürücüler: MASTERDRIVES gibi eski sürücü aileleri de aynı yedek parça sorununu yaşıyor. Ömrünü tamamlamış sürücüleri güncel serilerle değiştiriyoruz.
Bir sınırı baştan söyleyelim: dokümantasyonu eksik bir sistemde her şeyi masa başında bilemeyiz. Yıllar içinde sahada eklenmiş köprüler ve geçici çözümler hem programda hem panoda bulunur. Bunları duruştan önce ortaya çıkarmak için sistemi çalışırken izler, her birini bakım ekibinizle tek tek konuşuruz.
Kapsamımız
Siemens iş ortağı olarak şu işleri üstleniyoruz:
- Mevcut programın yedeklenmesi, okunması ve dokümante edilmesi
- I/O listesinin, saha cihazlarının ve ağ yapısının çıkarılması
- SIMATIC S5 programlarının TIA Portal'da S7-1500 için dönüştürülmesi ya da yeniden yazılması
- S7-300 ve ET 200M sistemlerinin S7-1500 ile ET 200MP ya da ET 200SP'ye taşınması
- Pano tasarımı ya da mevcut panonun uyarlanması
- Operatör paneli ekranlarının yenilenmesi
- Ömrünü tamamlamış sürücülerin güncel serilerle değiştirilmesi
- Duruş öncesi test, devreye alma ve güncel dokümantasyon
- Geçişten sonra PLC ve SCADA arıza servisi ile 7/24 destek
Proje nasıl ilerler?
- Keşif ve yedek: Sahaya gelir, çalışan programın yedeğini alır, panoları ve saha cihazlarını yerinde görürüz.
- I/O listesi ve dokümantasyon: Her giriş, çıkış, sürücü ve ağ bağlantısını listeler, mevcut programın ne yaptığını yazılı hâle getiririz.
- Program: TIA Portal'da S7-1500 programını hazırlarız.
- Pano hazırlığı: Yeni pano ya da mevcut panoya girecek modüller duruştan önce hazır ve test edilmiş olur.
- Duruştan önce test: Programı PLCSIM ile simülasyonda, panoyu da sinyal testiyle önceden deneriz. Amacımız hataları duruş gününden önce bulmaktır.
- Planlı duruşta geçiş: Türkiye'de en sık kullanılan pencereler bayram tatilleri, yılbaşı ve yaz bakım duruşudur. Söküm, montaj, sinyal kontrolü ve ilk çalıştırma bu pencereye göre saat saat planlanır.
- Devreye alma ve teslim: Makine üretim hızında çalıştırılır. Güncel elektrik projesi, program yedeği ve I/O listesi size teslim edilir.
Sık sorulan sorular
Geçiş tek bir duruşta biter mi? İyi hazırlanmış projelerde çoğu zaman evet. Bunu belirleyen, duruştan önce işin ne kadarının bittiğidir: program test edilmiş, pano hazır, I/O listesi sahada doğrulanmış olmalıdır. Büyük hatlarda geçişi makine makine birkaç duruşa bölmek daha güvenli olabilir.
Mevcut panoyu ve saha kablolamasını koruyabilir miyiz? Çoğu zaman kısmen. Pano gövdesi, saha cihazları ve kablolar genellikle yerinde kalır. Bazı S5 ve S7-300 modülleri için eski ön konnektörü yeni sisteme bağlayan adaptörler vardır; bu durumda saha kabloları sökülmez. Her modül tipi için adaptör yoktur, besleme gerilimi ve sinyal uyumu da tek tek kontrol edilmelidir. Neyin mümkün olduğunu keşifte modül modül çıkarırız.
Operatör paneli ve sürücüler ne olacak? Panelin korunup korunamayacağı, yeni PLC ile haberleşip haberleşemeyeceğine ve kendi yedek parça durumuna bağlıdır. Panel de eski nesilse onu PLC ile birlikte yenilemek genellikle daha mantıklıdır. Desteği biten sürücü ailelerinde PLC değişimi, sürücüleri de güncel seriye geçirmek için iyi bir fırsattır.
Maliyeti ne belirler? Rakam vermeden önce sistemi görmemiz gerekir. Başlıca etkenler:
- Giriş/çıkış sayısı ve PLC'nin yönettiği makine sayısı
- Mevcut program ve dokümantasyonun durumu (S5 kodu ve eksik proje işi büyütür)
- Panonun yenilenmesi ya da uyarlanması
- Operatör paneli ve sürücü sayısı
- Duruş penceresinin uzunluğu ve vardiyalı saha çalışması ihtiyacı
Karşılaştırma yaparken diğer tarafı da hesaba katın: plansız bir arızada hattın bir günlük duruş maliyeti ve parça aramakla geçen süre.